Je hoeft alleen maar graag je boeken op kleur te sorteren, met militaire precisie je to-dolijst af te vinken of een beetje sociaal onhandig te doen en er wordt al gauw lacherig gezegd dat je ‘een beetje autistisch’ bent. “Maar jezelf in de symptomen van autisme herkennen wil niet meteen zeggen dat je autistisch bént,” zegt Niek Rosens, gz-psycholoog en oprichter van Psycholoog op Afstand, “voor een officiële diagnose moet sprake zijn van de specifieke symptomen die in de DSM-5 beschreven worden.”
Gaan wat anderen jouw ‘neurotische trekjes’ noemen wel wat verder dan de boekenkast op kleur indelen? En heb je daar in je dagelijks functioneren last van? Dan heb je wellicht baat bij een officiële diagnose autisme, of autismespectrumstoornis (ASS), zoals het tegenwoordig wordt genoemd. Dan kun je je er meer in gaan verdiepen en overwegen de hulp in te schakelen van een professional die veel ervaring heeft met ASS. Bij Psycholoog op Afstand volg je zo’n diagnostiektraject – en een eventuele behandeling – online.
Autismespectrumstoornis (ASS)
Tot 2014 noemde het handboek voor psychologische stoornissen (toen nog de DSM-4) nog verschillende typen autisme: de autistische stoornis, het syndroom van Asperger of PDD-NOS. In de nieuwere versie van het handboek (de DSM-5) zijn die samengevoegd tot ‘autismespectrumstoornis’.[1] Hiermee wordt autisme steeds meer gezien als een vorm van neurodiversiteit in plaats van als een ‘afwijking’.[2]
Een misleidende term
Toch is niet iedereen blij met de term ASS. Het is namelijk ook nogal misleidend. Met ‘spectrum’ wordt bedoeld dat er verschillende vormen en uitingen van autisme zijn, maar veel mensen interpreteren het als een soort lineaire schaal: “Het suggereert dat er een spectrum is tussen ‘niet autistisch’ en ‘zeer autistisch’ en dat iedereen daar ergens tussen moet zitten.”[3] Maar dat is dus niet het geval.
“Jij en ik herkennen allebei ook wel kenmerken van somberheid, angst of stress, maar waarschijnlijk hebben we niet voldoende symptomen om te spreken van een volwaardige diagnose ‘depressie’, ‘angststoornis’ of ‘burn-out’. Zo is het met autisme ook.”
– Niek Rosens
Wanneer heb je autisme?
Alhoewel we geen ‘autisme-gen’ kunnen aanwijzen, zit autisme wel degelijk in je DNA. Waarschijnlijk zijn er honderden genen bij betrokken. Je wordt dus met autisme geboren en kunt het niet tijdens je leven ‘oplopen’. Sterker nog, het is bij zo’n 80% van de gevallen erfelijk bepaald. Je kunt ook niet van autisme ‘genezen’. Mensen met autisme ontwikkelen zich op neurologisch vlak anders dan mensen zonder autisme. Ze verwerken en interpreteren informatie daardoor op een andere manier.[4]
Gedragskenmerken
Jammer genoeg bestaat er geen biomarker voor autisme. Dat wil zeggen, je kunt het niet zien op bijvoorbeeld een hersenscan of aan je bloedwaarden. Alhoewel een psycholoog de diagnose autisme officieel vast kan stellen, kan je dus niet zwart-op-wit ‘bewijzen’ dat je een ASS hebt. Ook dat draagt ongetwijfeld bij aan het gemak waarmee sommige mensen beweren ‘een beetje autistisch’ te zijn. Een autismespectrumstoornis kan alleen worden vastgesteld op basis van gedragskenmerken. De DSM-5 deelt de belangrijkste in twee categorieën in:[5]
- “Tekorten in de sociale communicatie en interactie”
Het is nogal stereotiep, maar wel waar: mensen met een ASS zijn in bepaalde mate socially awkward. Ze begrijpen de principes van wederkerigheid (‘voor wat hoort wat’) niet goed, missen non-verbale communicatie, nemen beeldspraak of grappen letterlijk en kunnen zich niet goed in een ander inleven. Hierdoor hebben ze moeite om relaties aan te gaan of te onderhouden. - “Zich herhalende gedragspatronen, beperkte interesses en activiteiten”
Mensen met een ASS kunnen zich volledig op één hobby of onderwerp storten of stug vasthouden aan bepaalde gedragspatronen, routines of handelingen. Soms uit dat zich in repetitieve handelingen: steeds dezelfde beweging maken, hetzelfde voorwerp gebruiken of dezelfde dingen zeggen. Mensen met autisme hebben vaak veel behoefte aan structuur en planning, en hebben moeite met verandering en onverwachte gebeurtenissen. Ook over- of ondergevoelig zijn voor zintuigelijke prikkels is een van de kenmerken.
Symptomen
In de praktijk uiten de hierboven beschreven gedragskenmerken zich in symptomen die je misschien wel herkent. Iemand met autisme…[6]
- …werkt liever niet in teamverband en vraagt geen hulp als hij of zij dat nodig heeft
- …houdt van gesprekken met diepgang en heeft moeite met praten over koetjes en kalfjes
- …heeft weinig vrienden en vind het moeilijk een romantische relatie aan te gaan
- …houdt van plannen en voorspelbaarheid
- …kan niet goed tegen stress
- …heeft voor alles een vaste volgorde of doet dingen op vaste tijdstippen
- …wordt van slag gebracht door grote veranderingen, zoals een verhuizing of nieuwe baa
- …werkt heel precies, volgens een vaste methodiek, en heeft oog voor detail
- …weet heel veel van een specifiek onderwerp of gaat helemaal op in één activiteit of hobby
De diagnose autisme wordt pas gegeven als dit soort symptomen voor serieuze problemen zorgen in het dagelijks functioneren. Bijvoorbeeld op je werk of in je relaties.
Waarom een autisme-diagnose?
Alhoewel waarschijnlijk 3% van de mensen een autismespectrumstoornis heeft, is slechts 1% officieel gediagnosticeerd.[7] Dat komt omdat autisme altijd vooral bij kinderen is opgemerkt. Pas sinds de jaren ’90 krijgen ook steeds meer volwassen een autisme-diagnose. Omdat volwassenen zich gedurende hun leven vaak veel copingstrategieën hebben aangeleerd, is het bij hen lastiger te identificeren. Dat geldt zeker voor vrouwen, bij wie de symptomen vaak geïnterpreteerd worden als die van angst-, eet- of ADHD-problematiek.[8] Daarom duurt het nog altijd gemiddeld 8 jaar voordat een volwassene met een hulpvraag de diagnose autisme krijgt.[9]
Eindelijk duidelijkheid
Sommige mensen die zich op autisme willen laten testen hebben al hun hele leven het gevoel anders te functioneren dan de mensen om hen heen. Bij anderen komt het ineens aan licht, vaak door een grote levenservaring of ingrijpende gebeurtenis. Ook komt het vaak voor dat de ouders van kinderen die gediagnosticeerd zijn met autisme ineens veel van de kenmerken van de ASS van hun kind in zichzelf herkennen.[10] Een formele diagnose autisme kan dan de deur openen naar meer zelfacceptatie, begrip en de juiste ondersteuning.
Hoe wordt autisme gediagnosticeerd?
De diagnose autisme kan alleen gesteld worden door een psychiater of psycholoog. Het diagnostische traject bestaat uit:
- uitgebreide vraaggesprekken, zowel met jou als met mensen die jou goed kennen, zoals je partner of familieleden
- diagnostische instrumenten (zoals ADOS, DI-R of DISCO), waarmee taalgebruik, communicatie, verbeelding en interesses kunnen worden geobserveerd (indien nodig)
- aanvullend onderzoek naar geheugen, intelligentie, flexibiliteit en planmatig vermogen (indien nodig)
Bij Psycholoog op Afstand verloopt het traject volledig online. Je kunt daarbij kiezen tussen een screening voor autisme of een volledig diagnostiek onderzoek. Lees er meer over in ons artikel over online diagnostiek.
Diagnose autisme, en nu?
Bij Psycholoog op Afstand vinden we de diagnose autisme eigenlijk niet het belangrijkst. Omdat een autismespectrumstoornis zich bij iedereen anders uit, is het veel belangrijker bij een diagnostisch traject ook een behandelvoorstel op maat te geven. En diagnose of niet, “quirks hebben we allemaal. Je kunt er wel leren hoe je daar het beste mee omgaat,” aldus Niek.
Zelfkennis en -acceptatie
Vrijwel elke vorm van therapie begint met zelfkennis. Het behandelplan van iemand met een ASS is daarop geen uitzondering. Met behulp van de resultaten van het diagnostiektraject kan je psycholoog je helpen identificeren waar de schoen wringt. De wetenschap dat dat aan autisme ligt zorgt vaak al voor veel opluchting, acceptatie en begrip. En op basis van die acceptatie kun je actief op zoek naar manieren om er goed mee om te gaan.
Psychische problemen voorkomen
Omdat mensen met ongediagnosticeerde autisme zich hun hele leven hebben aangepast aan hoe de rest van de wereld functioneert, zijn zij gevoeliger voor andere psychische stoornissen. Angst of depressie, bijvoorbeeld. Een diagnose autisme geeft lucht. Natuurlijk ga je nog steeds op zoek naar de juiste copingstrategieën, maar dat doe je niet meer door jezelf te forceren te doen wat anderen doen. In plaats daarvan leer je slim gebruik te maken van wat voor jou goed werkt.
Je sterke kanten benutten
Je geordendheid, je plankwaliteiten, je onafhankelijkheid, je voorkeur voor tijd alleen of je grote kennis van dat ene niche-onderwerp… ze kunnen je in de problemen brengen, maar het zijn ook ontzettend positieve kwaliteiten! Mensen met autisme zijn bovendien vaak ook heel creatief en kunnen goed out of the box denken. In therapie leer je hoe je je sterke kanten benut.
Online diagnose autisme bij Psycholoog op Afstand
Het fijne aan ons online diagnostiektraject voor autisme is dat je er geen echte hulpvraag voor nodig hebt. Misschien ben je gewoon nieuwsgierig naar waarom je bent zoals je bent.
Voordelen
- zonder wachtlijst of doorverwijzing
- zonder hulpvraag of klachten
- volledig online
- vertrouwelijk en professioneel
- persoonlijk en op maat
“In de reguliere ggz moet je voor een diagnostiektraject vaak een officiële hulpvraag hebben en word je geconfronteerd met een lange wachtlijst. Beiden spelen niet bij ons. Je kan direct terecht bij ons. Ook zonder directe hulpvraag, bijvoorbeeld omdat je gewoon nieuwsgierig bent of een bepaalde diagnose bij jou speelt.”
– Niek Rosens
Via onderstaand contactformulier plan je eenvoudig een kosteloos en vrijblijvend kennismakingsgesprek in. We beantwoorden graag al je vragen over ASS en hoe online testen op autisme werkt.
FAQ
Welke criteria zijn er voor autisme?
Volgens de DSM-5 hebben mensen met autisme 1) problemen met communicatie en sociale interacties, en 2) zich herhalende gedragspatronen, waarbij structuur en voorspelbaarheid een grote rol spelen. In de praktijk uit dit zich op allerlei manieren.
Hoe krijg ik de diagnose autisme?
Bij Psycholoog op Afstand kun je je online laten testen op autisme. Dit is een officieel diagnostisch traject waar een formele diagnose mee gesteld wordt. Je hebt hiervoor geen verwijzing of hulpvraag nodig en komt niet op een wachtlijst terecht.
Hoe weet ik of ik autisme heb?
Iedereen herkent zich wel in meer of mindere mate in de kenmerken van autisme. Maar als je echt een autismespectrumstoornis hebt, beperkt het je in je dagelijks functioneren. Bij Psycholoog op Afstand kun je online laten testen of je autisme hebt.
Bronnen
[1] Nederlandse Vereniging voor Autisme. (7 januari 2025). ‘Autisme Spectrum Stoornis (ASS)’. NVA, via: autisme.nl.
[2] Hersenstichting. (28 juli 2025). ‘Autismespectrumstoornissen’. Hersenstichting, via: hersenstichting.nl.
[3] Grant, A. (27 mei 2025). ‘Nee, niet iedereen is “een beetje autistisch”’. EOS Wetenschap, via: eoswetenschap.eu. Vertaald door: M. Garvelink
[4] Hersenstichting (2025); Grant (2025); Nederlandse Vereniging voor Autisme. (7 juli 2022). ‘De diagnose’. NVA, via: autisme.nl; Nederlandse Vereniging voor Autisme. (19 november 2021). ‘Hoe ontstaat autisme?’ NVA, via: autisme.nl.
[5] NVA (2025); Thuisarts. (z.d.). ‘Ik denk dat ik misschien autisme heb’. Thuisarts, via: thuisarts.nl.
[6] Hersenstichting (2025); Thuisarts (z.d.).
[7] Grant (2025).
[8] Thuisarts (z.d.).
[9] Nederlandse Vereniging voor Autisme. (7 juli 2022). ‘De diagnose’. NVA, via: autisme.nl.
[10] Hersenstichting (2025); NVA (2022).
