Je hebt een goede baan, haalt al je deadlines, staat regelmatig in de sportschool, beantwoordt je appjes op tijd en hebt ook nog een leuke vakantie op de planning staan. Oftewel, van buitenaf lijk je perfect te functioneren. En je leven ís ook gewoon goed. Maar toch ben je vaak moe, ervaar je stress of een gevoel van leegte. Die klacht komt inmiddels zo veel voor dat er een term voor is: hoogfunctionerende stress.
Wat is hoogfunctionerende stress?
Hoogfunctionerende stress is chronische stress die schuilgaat achter goed functioneren. Risky, want door dat goede functioneren heeft de buitenwereld niet door dat het niet goed met je gaat. En jijzelf soms lange tijd ook niet! Jij bent immers degene waarvan anderen denken: die heeft de zaakjes wel op orde. Maar onder de oppervlakte sluimeren de gevolgen van een zenuwstelsel dat al te lang ‘aan’ staat, waardoor langzaam maar zeker vermoeidheid en emotionele uitputting ontstaan.[1]
Jezelf gaslighten
Het verraderlijke van hoogfunctionerende stress is dat je de klachten vaak lange tijd wegwuift. Want met een leven als het jouwe kan toch geen sprake zijn van stress? Je hebt het immers zo goed voor elkaar: baan, huis, relatie, kids, vrienden, hobby’s, noem het maar op. Er is geen sprake van een crisis of drama; het gaat je eigenlijk gewoon voor de wind. Niks te klagen dus, zou je denken.
Maar daar kan je jezelf flink mee gaslighten, want een goed leven op papier betekent niet automatisch dat dat leven je ook vervult, voedt en ontspant. Een goed leven kan je dus ook stress opleveren – een meer sluimerende variant van stress die lang verborgen kan blijven.
“Stress hoeft niet altijd veroorzaakt te worden door een grote crisis. Je kunt ook structureel over je grenzen gaan of simpelweg te weinig herstellen, zonder dat je dat zelf echt doorhebt.”
Niek Rosens, gz-psycholoog en oprichter Psycholoog op Afstand
Wat veroorzaakt hoogfunctionerende stress?
Deze sluimerende vorm van stress heeft meestal een van de volgende twee oorzaken (of een combinatie daarvan);
- Chronische activatie, aka daadwerkelijk veel doen. Objectief heb je misschien niet een ‘te zwaar’ leven, en je krijgt het ook wel voor elkaar allemaal, maar het is wel veel én non-stop: regeldingen, moetjes, deadlines… je systeem staat daardoor altijd aan. En zonder perioden van herstel, waarin je kunt reflecteren op wat je zelf nodig hebt, raak je op den duur uitgeput.[2]
- Chronisch gebrek aan voldoening, aka onderprikkeling. Nope, stress komt niet alleen door te veel doen, maar ook door te weinig van het juiste doen. Als je leven je niet op een bepaalde manier betekenis geeft, te weinig diepgang heeft of je niet inspireert of motiveert, raak je als het ware ondervoed. Het wordt ook wel aangeduid met de term ‘bore-out’. En ook dat zorgt op fysiek niveau voor stressklachten.[3]
“Alleen nog even dit”
Zoals de term al doet vermoeden komt hoogfunctionerende stress voornamelijk voor bij mensen die, jawel, goed functioneren. Dit soort mensen ontlenen vaak een stukje eigenwaarde aan hun prestaties en zijn daardoor geneigd daar harder voor te lopen. Ze stappen vaker over hun grenzen om “alleen nog even dit” te doen en een taak goed af te ronden. Dat is een mooie eigenschap, maar niet als je daardoor structureel jezelf voorbijloopt.
Waar herken je hoogfunctionerende stress aan?
Bij een klassieke burn-out kán je simpelweg niet meer verder. Dan ben je lichamelijk op, kan je je bed niet meer uitkomen en moet je soms om alles huilen. Hoogfunctionerende stress laat zich niet zo gemakkelijk herkennen. Je functioneert nog steeds prima, gaat naar al je afspraken en vinkt stoïcijns die to-dolijst af. Maar ergens diep vanbinnen voel je een vermoeidheid die maar niet lijkt op te trekken en een vaag gevoel van ‘Is dit het nou?’
Typisch voor mensen met hoogfunctionerende stress
- Je agenda is standaard volgepland.
- Je bent productief, maar toch lijkt niets ooit ‘af’ te komen.
- Leuke dingen op je planning voelen ook als ‘moetjes’.
- Als je al rust neemt, lukt het niet goed om echt te ontspannen.
- Je hebt het gevoel geleefd te worden.
- Je zegt vaak tegen jezelf dat het op het moment “nu eenmaal even druk is”.
- Je vindt dat je niet mag zeuren, want anderen hebben het zwaarder.
Symptomen van chronische stress
Je klachten zijn hartstikke terecht, maar tegelijkertijd voelen ze ook als niet belangrijk genoeg om serieus te nemen. Totdat de chronische stress die je daardoor blijft ervaren burn-outsymptomen gaat veroorzaken:[4]
- vermoeidheid en concentratieproblemen
- prikkelbaarheid en frustratie
- vlakheid en een gebrek aan motivatie
- angst- en paniekklachten
- somberheid en depressieve gevoelens
- bore-out en een gevoel van zinloosheid
Wat doe je als je hoogfunctionerende stress hebt?
1. Neem jezelf en je klachten serieus
Dat jij een goed leven hebt wil niet zeggen dat je niet mag struggelen. Ja, er is ongetwijfeld genoeg om dankbaar voor te zijn in je leven, maar tegelijkertijd mag het je ook gewoon even te veel worden. En je mag ook verlangen naar minder, of iets anders. Al die waarheden kunnen naast elkaar bestaan. Je klachten serieus nemen is belangrijk, omdat hoogfunctionerende stress niet overgaat zonder bewuste interventie. Zo’n interventie is belangrijk, omdat anders op termijn serieuze stress- en burn-outklachten kunnen ontstaan.
2. Maak van rust een basisvoorwaarde
Die leuke vakantie op de planning is niet genoeg. Een weekendje uitslapen of jezelf op een massage trakteren ook niet. Rust moet standaard in je ‘takenpakket’ zitten. Het is niet iets waar je pas ná een drukke periode aan toe mag komen. Rust is de basisvoorwaarde voor drukte.
“Zeker als je leven geen ruimte overlaat voor creativiteit, spontaniteit en spel, raak je snel overbelast.”
Niek Rosens
3. Identificeer wat je voldoening geeft
Leer onderscheid maken tussen de dingen die simpelweg je agenda vullen en de dingen die jou echt voldoening geven. Een goed leven op papier is niet automatisch een goed leven voor jou – of niet méér. Hoe leuk of belangrijk de dingen die je doet ook zijn, ze moeten ook voor zingeving en voldoening zorgen.
Hulp bij vermoeidheid en hoogfunctionerende stress
Heb je je leven goed op orde, maar voel je je al veel te lang moe, opgejaagd of ontevreden? Laat een van onze psychologen je helpen meer rust en voldoening in je leven terug te brengen. Jammer genoeg duurt het vaak relatief lang voordat mensen met hoogfunctionerende stress aan de bel trekken – aan de buitenkant presteer je immers goed!
Maar goed presteren, of een goed leven hebben, wil niet zeggen dat je niet om hulp mag vragen. Met de juiste hulp voorkom je dat klachten uitgroeien tot overspanning of burn-out.
Professionele begeleiding op maat
Psycholoog op Afstand werkt met een team van gediplomeerde (gz-)psychologen aan volledig gepersonaliseerde begeleiding. En dat allemaal volledig online!
- waar je ook woont (ons team bevindt zich in verschillende tijdzones)
- wanneer je ook beschikbaar bent (ook buiten kantoortijden)
- met een psycholoog die goed bij je past (ook in andere talen)
- zonder vast aantal sessies (jij bepaalt de frequentie en duur)
Benieuwd wat we voor je kunnen betekenen? Kennismaken is gratis en vrijblijvend.
Veelgestelde vragen over hoogfunctionerende stress
Wat is hoogfunctionerende stress?
Hoogfunctionerende stress is een toestand waarin je voor de buitenwereld goed lijkt te functioneren, maar zelf chronische stress, vermoeidheid en emotionele uitputting ervaart. Het is geen officiële diagnose, maar wel een steeds vaker voorkomend probleem.
Wat zijn de symptomen van hoogfunctionerende stress?
Veelvoorkomende symptomen van hoogfunctionerende stress zijn onverklaarbare vermoeidheid, moeite met ontspannen, emotionele vlakheid en een gevoel geleefd te worden. Met hoogfunctionerende stress functioneer je (nog) goed, maar moet je heel veel van jezelf, heb je altijd een volle agenda en zie je zelfs leuke dingen als taken op je to-do-lijst.
Wat is het verschil tussen hoogfunctionerende stress en een burn-out?
Bij een burn-out is sprake van ernstige uitputting, waardoor je niet meer goed kunt functioneren – soms zelfs fysiek niet. Bij hoogfunctionerende stress blijf je juist wel goed functioneren en lijkt er ook weinig aan de hand te zijn. Maar onder de oppervlakte is sprake van chronische stress, die uiteindelijk wel kan resulteren in een burn-out.
